آفات زیتون

آفات زیتون 

آفات زیتون رو میتوان یکی از مهمترین موانع و چالش های پیش روی کاشت و پرورش درختان زیتون در ایران نامید.

آفات زیتون

از مهمترین ومعروف ترین آفات زیتون میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

۱- شپشک های زیتون (شپشک سیاه، شپشک قهوه ای، شپشک سفید، شپشک بنفش)

۲- سپردار بنفش

۳- پسیل زیتون

۴- مگس زیتون

۵- کنه زیتون

۶- تریپس زیتون

۷- شب پره جوانه خوار زیتون

۸- شب پره چوبخوار زیتون

۹- کرم خراط

مهمترین بیماری های زیتون عبارتند از:

۱- پژمردگی ورتیسیلیومی زیتون

۲- لکه طاووسی زیتون

۳- گره زیتون

۴- نماتدهای زیتون (نماتدهای مولد زخم و نماتدهای مولد گره ریشه)

۵- پوسیدگی ریشه زیتون

۶- پوسیدگی طوقه زیتون

۷- سفیدک پودری زیتون

از آفات مکنده زیتون میتوان به موارد زیر اشاره نمود :

۱-  پسیل زیتون

نام لاتین: Euphyllura olivina

Homoptera/Aphalaridae : نام راسته و خانواده

مناطق انتشار: گیلان، فارس و جیرفت

میزبانها: زیتون اهلیO. ferruginea) ) و زیتون جنگلی (Olea europea)

شکل شناسی: یکی دیگر از آفات زیتون پسیل، حشره کوچکی به رنگ زرد تا سبز روشن، در برخی خاکستری تا قهوه ای روشن است. بالهای رویی کمی کلفت، پهن، چهارگوش و با رگبالهای آشکار و بالهای زیری نازک و شفافند. سر حشره پهن، به طوریکه عرض آن حدود دو برابر طول آنست. شکم کوتاه و دارای ضمائم جفت گیری رشدکرده میباشد. پوره ها بدون بال، بدنشان خوابیده و کم و بیش شفاف است. پوره های نوزاد قرمز آجری است.

زیست شناسی: این آفت زمستان را روی سرشاخه ها کنار برگها، جوانه ها و شکافهای پوست درخت زیتون و همچنین روی پاجوشهای انبوه پای درخت به صورت حشره کامل میگذراند. حشرات ماده در آغاز بهار هنگام باز شدن جوانه ها در نوک سرشاخه ها روی برگهای نورسته و گاهی روی ساقه های گلدهنده تک تک و نزدیک هم تخمگذاری میکنند. پوره ها روی سرشاخه ها و خوشه های گل زیر توده های پنبه مانند با مکیدن شیره گیاهی زندگی میکنند. حشره پس از گذراندن سه دور پورگی و دو دوره پیششفیرگی و شفیرگی کامل و بالدار میشود. پس از پایان یافتن نسل بهاره و پرواز پسیل بالدار هیچگونه نشانی از نس لهای پسبه اره آن دیده نمی شود، بنابراین چنین تصور میرود که در نواحی گیلان این آفت بیش از یک نسل در سال ندارد.

نحوه خسارت: این آفت را کشاورزان از توده های مومی سفیدرنگی که روی سرشاخه درختان زیتون پدید می آورد، به خوبی میشناسند و به علت عسلک شیرینی که پوره ها از غده های انتهای شکم خود در لابلای تارهای مومی میتراوند، آن را عسلک مینامند. پوره های پسیل با مکیدن شیره گیاهی سرشاخه های نورسته موجب ریزش بسیاری از غنچه های گل زیتون پیش از باز شدن آنها میشوند و با تراوش انبوهی از تارهای مومی سفید به روی خوشه های گل از بارور شدن آنها و تشکیل میوه جلوگیری می کنند و از این راه زیان فراوانی به بار میآورند. پوره ها همچنین با عسلک ترشح شده سرشاخه ها و برگها را آلوده کرده و محیط خوبی برای رویش قارچ فوماژین یا دوده فراهم میکنند. گاهی پوشش این قارچ روی پهنه برگ ها و سرشاخه های جوان چنانست که تنفس گیاهی را بهم زده و باعث ریزش برگ ها و خشک شدن شاخه ها می شود.

کنترل: دشمنان طبیعی پسیل زیتون دو گونه بالتوری به اسامی Chrysopa sp. و Chrysopa vulgaris و یک گونه زنبور انگل به نام Psyllaephagus sp بوده که انبوهی آن را تا حدودی کاهش میدهند. مبارزه شیمیایی در آغاز پدیدار شدن پوره ها و هنگامی که تارهای مومی روی شاخه و برگ درختان دیده می شوند بایستی انجام گیرد. چون سمپاشی درختان برای حشرات شکاری و زنبورهای پارازیت آفات زیتون زیانآور میباشد و از باروری گلهای زیتون نیز جلوگیری خواهد کرد، دوران سمپاشی بایستی کوتاه بوده و پیش از باز شدن غنچه های گل پایان یابد. در ضمن از سموم کمدوام و بی ضرر برای حشرات مفید نظیر تیودان ۳۵ درصد به نسبت ۱٫۵در هزار استفاده گردد.

 ۲- سپردار بنفش زیتون

نام لاتین: Parlatoria oleae

Homoptera/Diaspididae : نام راسته و خانواده

مناطق انتشار: تمام مناطق کشور

میزبانها: زیتون و خرمالو (مهمترین میزبانهای این سپردار)، بعضی از درختان و درختچه های زینتی از قبیل زبان گنجشک، نارون، تبریزی، اقاقیا، برگ بو، گلسرخ، یاس بن فش، خرزهره، کاملیا، ختمی و بسیاری از درختان میوه

شکل شناسی: یکی دیگر از آفات زیتون ، حشره سپردار به رنگ سفید چرک یا خاکستری روشن و کم و بیش گرد و برآمده است. پوسته پورگی سن دو تقریباً نصف رویه سپر مادری را از قسمت جلو میپوشاند. رنگ پوستههای پورگی قهوه ای تیره تا سبز زیتونی متمایل به سیاه میباشد. بدن حشره ماده گلابی شکل، پهن و کم و بیش باد کرده به رنگ بنفش متمایل به ارغوانی است. حشره ماده پا و بال ندارد و از چشم و شاخک نیز تنها نشانههای کوچکی به جا مانده است. حشره نر خیلی کوچک، به رنگ ارغوانی و دارای یک جفت بال و سه جفت پا در سینه و همچنین چشمها و شاخکهای کوتاه و موداری در سر میباشد. نوزاد این حشره بیضوی، شکری متمایل به زرد و دارای چشم، شاخک و پا است.

زیست شناسی: سپردار بنفش زیتون زمستان را به صورت پوره سن دو و یا ماده نابالغ بسر میبرد. پوره های جوان هنگام بیرون آمدن از تخم چند ساعتی روی شاخه و برگ گیاه میزبان سرگردانند تاج ایی برای فرو کردن نیش خود به بافت گیاه بیابند. از هنگامی که پوره های نوزاد خرطوم خود را به بافت گیاه میزبان فرو بردند، کمکم چشمها، شاخکها و پاهای خود را از دست داده و با تراوش مومی غدههایی که در بدن دارند، پوششی به نام پوسته پورگی سن اول روی خود ساخته و در همان جا میمانند. سپردار بنفش در برابر سرما خوب ایستادگی میکند. این آفت در شرایط آب و هوایی کرج و مناطق مشابه معمولاً دو نسل در سال دارد، ولی در سواحل دریای مازندران و اطراف رودبار مادههای نسل دوم نیز تخمریزی کرده و نسل سومی به وجود می آورند که مادههای آنها در بهار کامل و بالغ میشوند.

نحوه خسارت: سپردار بنفش زیتون روی برگ، شاخه، تنه و میوه زندگی میکند و در محلی که خرطوم خود را در بافت گیاه فرو مینماید، سبزینه گیاه میزبان از بین رفته و به جای آن لکه گرد و قرمز ارغوانی رنگی به وجود میآید. این لکه ها نشانه واکنش گیاه در برابر نیش حشره است. روی میوه در محل حمله سپردار فرورفتگی نیز به وجود میآید که گاهی زیاد و دست به دست هم داده و میوه را بد شکل و نامرغوب می نماید.

در تراکم شدید آفت سرشاخه ها خشک شده و برگها میریزند و از رشد باروری درخت میزبان کاسته میشود و با کند شدن گردش شیره گیاهی درخت آلوده میزبان خوبی برای سوسکهای چوبخوار نیز خواهد بود کنترل: سپردار مزبور دشمنان طبیعی بسیار به ویژه از زنبورهای انگل (Coccinellidae) و سوسک های (Aphelinidae)  دارد که در شرایط مساعد می توانند از بالا رفتن انبوهی سپردار و زیان آنشکاری جلوگیری کنند. در صورت لزوم سمپاشی اواخر بهار و اوایل تابستان همزمان با ظهور پوره های جوان بایستی اقدام نمود. برای این منظور میتوان از سم دیازنیون + روغن تابستانه استفاده کرد. چون دوران بیرون آمدن پوره های سپردار طولانی است بهتر است سمپاشی فوق پس از ۱۵ روز تکرار شود.

۳-شپشک سیاه زیتون

نام لاتین: Saissetia oleae

Homoptera/Lecaniidae : نام راسته و خانواده

مناطق انتشار: نواحی شمالی کشور (رودبار گیلان، رامسر، بندر انزلی و لاهیجان و احتمالاً سایر مناطق

سواحل دریای خزر)

میزبانها: زیتون، خرزهره، برگبو، ختمی درختی، مرکبات، ارغوان، مو، سماق، آفتابگردان، گل سرخ، به ژاپنی، بادمجان، مور و یک نوع کنگر وحشی

آفات زیتون

شکل شناسی: یکی دیگر از آفات زیتون شپشک سیاه با بدن ماده کامل کروی و کمی کشیده، به رنگ قهوه ای متمایل به سیاه می باشد. کوتیکول یا پوست پشتی حشره سخت و دارای نقش برجسته و آشکاری مانند (≠) است با آغاز تخمریزی کم کم برآمدگی پشتی حشره بیشتر و تیره می شود. تراوش مومی غده های لولهای برای ساختمان پوشش سخت پشتی حشره بکار م یرود. تولیدمثل ماده از طریق دخترزایی صورت میگیرد.

زیست شناسی: شپشک سیاه زیتون زمستان را به صورت پوره سن یک یا سن دو و بیشتر در پشت برگ ها و کنار رگبرگ ها می گذراند. پوره ها با فرا رسیدن بهار زندگی خود را از سر گرفته و برای دسترسی به شیره گیاهی فراوانتر از روی برگ ها به سمت شاخه های جوان و آبدار می روند. در ماههای خرداد و تیر این پوره ها به سن سه رسیده و با آماده شدن دستگاه زادآوری که نشانه آن نیمکرهای شدن بدن، سختتر و تیره شدن رویه پشتی است، بارور شده و تخمریزی را آغاز م یکنند. در پایان تخمریزی که خود حشره مرده است، بدن آن مانند کاسه وارونه یا سرپوشی که از لب هها به گیاه میزبان چسبیده باشد، تخمها را در بر می گیرد. ظهور پوره ها از اواسط مرداد آغاز و تا پایان مهرماه ادامه دارد. بیشتر آنها در جستجوی محل خوبی برای مکیدن شیره گیاهی به پشت برگ و کنار رگبرگ ها می روند، در این موقع با وزیدن باد یا چسبیدن به پای حشرات یا پرندگان و یا طرق دیگر بر روی درختان نزدیک و دور برده شده و منتشر می شوند. این حشره در رودبار گیلان فقط یک نسل در سال دارد، در حالیکه در کناره دریای مازندران دو نسل در سال دارد، یعنی زمستان را به صورت ماده کامل و پوره سن دو گذرانده و در فروردین و اردیبهشت تخمریزی میکند.

حشرات کامل ماده شپشک سیاه زیتون

نحوه خسارت: این حشره روی برگ، سرشاخه های جوان و گاهی روی شاخه های کلفت درختان زندگی کرده و شیره گیاه میزبان خود را می مکد. زیان آفت همیشه با ترشح عسلک فراوانی روی شاخه و برگ گیاه همراه است. کپک سیاه یا قارچ دوده به خوبی روی عسلک پرورش یافته و مانند لایه نازک سیاهی برگ ها و سرشاخه ها را پوشانده و از رسیدن روشنایی و تابش آفتاب به پهنک برگ ها جلوگیری می کند. سرانجام حمله آفت ریزش بر گها ، خشک شدن سرشاخه ها، کم شدن باروری درخت و کمکم نابودی آن را فراهم می سازد.

کنترل: این شپشک دارای دشمنان طبیعی فراوانی است، نظیر :

Adalia sp. •  کفشدوزک آدالیا

Chilocorus bipustulatus ( •  کفشدوزک نقطه دار (دو لکه ای)

Coccinella 14 punctata •  کفشدوزک چهارده نقطه ای

مبارزه شیمیایی هنگامی باید انجام شود که آفت بیشتر در دوره پورگی و به ویژه پوره سن یک باشد. برای سمپاشی آفات زیتون میتوان از سوپراسید، سوین و یا دیازینون همراه با امولسیون روغنی مانند سیترول یا ولک استفاده که سمپاشی ۱۵-۲۰ روز بعد تکرار شود.-کرد. به دلیل ظهور تدریجی پوره های شپشک توصیه میگردد .

۴- سپردار زرد مرکبات

نام لاتین: Aonidiella citrina

Homoptera/Diaspididae : نام راسته و خانواده

مناطق انتشار: نواحی شمال کشور و خوزستان

میزبانها: مرکبات، شمشاد رسمی، فیکوس، انجیر، نسترن، مو، زیتون، کاملیا، شمشاد جنگی، برگ ب و، یاس و غیره

آفات زیتون

شکل شناسی: یکی دیگر از آفات زیتون سپردار زرد است که از نظر شکل ظاهری شباهت زیادی به سپردار قرمز دارد، ولی سپر حشره ماده کاملاً مسطح و به رنگ زرد روشن است. این سپردار دارای پرده شکمی بوده و اگر با نوک سنجاقی سپر حشره را بلند کنیم، بدن ماده نیز همراه سپر از روی گیاه میزبان برداشته می شود. حشره ماده زرد رنگ قلوه ای شکل است.

سپردار زرد مرکبات

زیست شناسی: سپر دار زرد زمستان را به شکل پوره سن دوم و یا ماده بالغ می گذراند، در بهار پوره ها کامل شده و اوایل خرداد ماه شروع به زاییدن می نمایند. پوره ها تا موقع تثبیت چند ساعتی حرکت نموده، سپس بر روی میزبان مستقر و ثابت شده و روی خود ترشح ماده مومی کرده و بدینترتیب سپر تشکیل میگردد. نسل دوم از اواسط مرداد تا اواخر شهریور و حتی مهر ماه فعالیت دارد. این آفت دارای دو نسل کامل و یک نسل ناقص میباشد.

نحوه خسارت: سپردار زرد اغلب در سطح زیرین برگ به شکل دسته جمعی از شیره نباتی تغذیه می کند و کمتر در سطح رویی برگ و روی میوه، شاخه و حتی تنه درخت دیده می شود. در نتیجه حمله شدید برگ ها زرد، میوه ها ریخته، درخت ضعیف و میزان محصول نقصان مییابد. و

کنترل : سپردار زرد مورد حمله زنبور های پارازیت Prospaltella sp  و Aphytis chrysomphali و قارچ   juruanum Fusarium  قرار میگیرد. در مورد مبارزه شیمیایی نیز می توان در هنگام ظهور  همچنین قارچ حداکثر پوره ها اقدام به سمپاشی نمود.

از آفات چوبخوار زیتون نیز میتوان به موراد زیر اشاره نمود :

۱- سوسک چوبخوار زیتون

نام لاتین: Apate monachus

Coleoptera/Bostrychidae : نام راسته و خانواده

مناطق انتشار: نواحی شمالی و جنوبی کشور

میزبانها: اکالیپتوس، گلابریشم، گز، زیتون و تعدادی از درختان میوه یکی دیگر از آفات زیتون … است.

شکل شناسی: یکی دیگر از آفات زیتون سوسک چوبخوار به رنگ سیاه براق است. سر آن به علت قرار داشتن در پایین سینه از پشت دیده نمی شود. پشت سینه اول برآمده و در قسمت جلویی دارای خارهای درشت کوتاه است. در حشرات ماده پیشانی از موهای متراکم طلایی پوشیده شده و در وسط سر نیز دو برآمدگی مثلثی شکل شاخمانند وجود دارد. بالپوش ها در انتها شکستگی تند دارند. لاروها سفید رنگ با بدنی خمیده و پشت سینه برآمده می باشند.

زیست شناسی: آفت یک نسلی است و زمستان را به صورت لاروهای کامل می گذراند. ظهور حشرات کامل تدریجی است. لارو در زیر پوست و در قسمت سطحی استوانه مرکزی مستقر شده و از چوب شاخه های اصلی و تنه درختان تغذیه می کند.

۲- سوسک پوستخوار زیتون

نام لاتین: Phloeotribus scarabaeoides

Coleoptera/Scolytidae : نام راسته و خانواده

مناطق انتشار: استانهای شمالی و مرکزی کشور

میزبانها: زیتون، زبان گنجشک و یاس خوشه ای

۲ -۲/ شکل شناسی: یکی دیگر از آفات زیتون سوسک پوستخوار، سوسک کوچکی به طول  ۲-۲٫۵میلیمتر با رنگ های متنوع است. بالپوش ها خاکستری مایل به زرد و شیاردار و قسمت جلویی آنها و قفسه سینه از موها و خارهای ریز کوتاه به رنگ روشن پوشیده شده است. شاخک متشکل از ۳ مفصل بادبزنی شکل با مبدأ یکسان می باشد لاروها سفیدرنگ، فربه، چروکدار، خمیده و بدون پا با سر کوچک که به وضوح از قفسه سینه متمایز است.

حشره کامل سوسک پوستخوار زیتون

 زیست شناسی: آفت مزبور بر حسب شرایط آب و هوایی ۲-۴ نسل در سال دارد و زمستان را ممکن است به صورت لارو، حشره کامل و یا شفیره باشد. به مجرد گرم شدن هوا سوسک های بالغ پناهگاه زمستانی خو د را ترک کرده، شروع به تغذیه و ایجاد دالان در چوب می کنند. حشره ماده پس از حفر دالان در فواصل مشخصی در کف یا دیواره آن تخمریزی می کند. سوسک های نر خاک اره حاصل از حفر دالان را به بیرون می ریزند. دالان های لاروی عمود بر دالان مادری است. لاروها پس از تکمیل شدن در انتهای دالان لاروی حجره بیضی شکلی ایجاد کرده و در آنجا به شفیره تبدیل می شوند. فعالیت این آفت بیشتر روی شاخه های شکسته و ضعیف میباشد.


انواع نهال های زیتون اصلاح شده (محصولات شرکت)